De vier nieuwe Nederlandse onderzeeboten van de Orka-klasse krijgen vanaf het begin een ander hoofdwapen dan aanvankelijk gepland. Defensie wil de moderne Franse F21 MK2-torpedo al tijdens de bouw van de boten integreren. Daarmee verdwijnt het eerdere plan om de schepen eerst uit te rusten met de Amerikaanse MK48-torpedo’s die momenteel ook op de Walrus-klasse worden gebruikt.
De wijziging komt doordat de vervanging van de bestaande MK48-voorraad sneller haalbaar blijkt dan eerder werd gedacht. Door de nieuwe torpedo direct in de productiefase te integreren hoeven de boten later niet opnieuw te worden aangepast. Dat scheelt tijd, geld en technische aanpassingen aan het wapensysteem.
Een nieuw wapen voor een nieuwe generatie onderzeeboten
De Orka-klasse vormt de opvolger van de Walrus-klasse, die sinds begin jaren negentig in dienst is bij de Koninklijke Marine. De nieuwe boten worden gebouwd door de Franse Naval Group en moeten vanaf de jaren dertig operationeel worden.
Onderzeeboten blijven een van de belangrijkste middelen voor maritieme afschrikking. Ze opereren langdurig onder water, verzamelen inlichtingen, volgen vijandelijke schepen en kunnen aanvallen uitvoeren zonder zelf zichtbaar te worden.
In dat soort operaties speelt de torpedo nog altijd de hoofdrol. Waar marineschepen vaak raketten gebruiken tegen doelen op grote afstand, is de torpedo het primaire wapen voor onderwatergevechten en aanvallen op oppervlakteschepen.
Door de keuze voor de F21 MK2 sluit Nederland direct aan bij het wapensysteem dat Naval Group standaard levert bij zijn nieuwste onderzeeboten.
Wat is de F21 MK2-torpedo
De F21 is een zware torpedo van ongeveer zes meter lang en met een gewicht van ruim 1.5 ton. Hij wordt gelanceerd vanuit een standaard torpedobuis van 533 millimeter.
Het wapen is ontwikkeld door het Franse defensiebedrijf Naval Group als opvolger van oudere torpedotypen zoals de F17.
De torpedo gebruikt een elektrische voortstuwing met lithium-ion batterijen. Daardoor produceert hij minder geluid dan oudere torpedo’s met verbrandingsmotoren. Voor een onderzeeboot is dat belangrijk: hoe stiller het wapen, hoe kleiner de kans dat een tegenstander de aanval vroeg detecteert.
De topsnelheid ligt rond de 50 knopen, ongeveer 90 kilometer per uur onder water. Het effectieve bereik bedraagt tientallen kilometers, afhankelijk van het gekozen snelheidsprofiel.
Voor de geleiding gebruikt de torpedo twee systemen.
Eerst is er een draadverbinding met de onderzeeboot. Via deze dunne glasvezelkabel kan de bemanning tijdens de vlucht koerscorrecties doorgeven.
In de eindfase neemt de torpedo het zelf over via een actieve en passieve sonarzoeker. Daarmee kan hij het doel zelfstandig volgen.
Van MK48 naar F21
De Amerikaanse MK48-torpedo is al decennialang een standaardwapen binnen NAVO-marines. Ook Nederland gebruikt dit type op de Walrus-klasse.
De MK48 werd oorspronkelijk ontwikkeld in de jaren zestig en is sindsdien meerdere keren gemoderniseerd. De nieuwste varianten blijven zeer capabel, maar zijn ontworpen voor Amerikaanse platforms en logistiek.
Voor de Orka-klasse ontstaat daardoor een praktische afweging.
Omdat Naval Group de onderzeeboten bouwt, ligt integratie van Franse torpedo’s technisch voor de hand. De lanceersystemen, software en testprocedures sluiten dan beter op elkaar aan.
Wanneer de MK48 eerst zou worden geïntegreerd en later alsnog vervangen door de F21, zouden opnieuw aanpassingen nodig zijn aan het wapensysteem en de software van de onderzeeboot.
Door meteen voor de F21 MK2 te kiezen wordt dat traject overgeslagen.
Integratie tijdens de bouw
Het belangrijkste voordeel van deze beslissing zit in de timing.
Bij moderne onderzeeboten is het wapensysteem diep verweven met de sensoren, de gevechtssoftware en de torpedobuizen. Torpedo’s zijn niet simpelweg losse munitie die je achteraf wisselt.
De integratie begint al tijdens de ontwerpfase van de boot.
De sonar bepaalt bijvoorbeeld hoe een doel wordt gedetecteerd en gevolgd. De vuurleidingssoftware berekent vervolgens het schietmoment en de koers van de torpedo. Daarna wordt de torpedo via een datalink of draadverbinding begeleid naar het doel.
Wanneer een ander torpedotype wordt gebruikt, moeten die systemen opnieuw worden afgestemd.
Door de F21 al tijdens de productiefase te integreren kan Naval Group het hele wapensysteem rond deze torpedo bouwen.
Een Europese standaard in opkomst
De F21 wordt inmiddels door meerdere Europese marines gebruikt.
Frankrijk heeft de torpedo ingevoerd op zijn nucleaire Barracuda-klasse aanvalsonderzeeboten en op verschillende fregatten en maritieme patrouillevliegtuigen.
Ook Brazilië en andere landen die met Naval Group samenwerken tonen belangstelling voor het systeem.
Voor Nederland betekent dit dat de logistiek, onderhoudsstructuur en munitievoorziening in Europa georganiseerd kunnen worden. Dat kan in een conflict of crisis een voordeel zijn wanneer Amerikaanse wapensystemen schaars worden of prioriteit krijgen voor andere NAVO-landen.
Onderzeebootwapens veranderen snel
Hoewel torpedo’s al meer dan een eeuw bestaan, is de technologie de afgelopen decennia sterk veranderd.
Nieuwe sensoren maken het mogelijk om onderwaterdoelen op grotere afstand te detecteren. Tegelijk worden torpedo’s zelf slimmer.
Moderne torpedo’s kunnen bijvoorbeeld meerdere zoekpatronen uitvoeren wanneer een doel uit beeld verdwijnt. Ook kunnen ze onderscheid maken tussen echte doelen en tegenmaatregelen zoals loktorpedo’s.
Daarnaast groeit de rol van netwerkgestuurde operaties. Onderzeeboten ontvangen informatie van andere platforms, zoals patrouillevliegtuigen of drones, en kunnen op basis daarvan een torpedo lanceren.
Orka-klasse als kern van de Nederlandse onderzeedienst
De vier Orka-klasse boten vormen straks het hart van de Nederlandse onderzeedienst.
De schepen worden groter dan de huidige Walrus-klasse en krijgen een groter bereik, modernere sensoren en een nieuw gevechtssysteem.
De combinatie van geavanceerde sonar, lange patrouilles en zware torpedo’s maakt deze boten geschikt voor operaties in de Noord-Atlantische Oceaan, de Middellandse Zee en andere strategische gebieden.
Met de vroege integratie van de F21 MK2 krijgt de Orka-klasse vanaf het eerste moment een torpedosysteem dat volledig is afgestemd op het ontwerp van de boot. Dat voorkomt een tussenfase met oudere munitie en vereenvoudigt de operationele invoering zodra de eerste onderzeeboot in dienst komt.
