Een straaljager die op zijn staart staat, recht omhoog opstijgt en daarna horizontaal verder vliegt. Dat is het idee achter X-BAT, het onbemande gevechtsvliegtuig van Shield AI. De startbaan verdwijnt uit het ontwerp; een AI-piloot moet het ingewikkelde vliegwerk uitvoeren.
Het programma heeft inmiddels serieuze financiële steun. Shield AI en de Amerikaanse overheid hebben samen 400 miljoen dollar aan investeringen en toezeggingen aangekondigd. De eerste vliegtesten staan voor later in 2026 gepland. In de reportage hieronder zie je de presentatie en de ambities achter het toestel.
Een gevechtsvliegtuig zonder vliegveld
De ontwerpgegevens van X-BAT spreken tot de verbeelding: een spanwijdte van 39 voet, bijna twaalf meter, en een maximaal bereik van meer dan 2.000 zeemijl, ruim 3.700 kilometer. Dat zijn doelen voor het ontwerp, die in de vliegtesten moeten worden waargemaakt.
Shield AI wil een toestel dat vanaf schepen, eilanden en afgelegen plekken kan opereren. Dat heeft een praktisch voordeel: een beschadigde startbaan hoeft een groep vliegtuigen niet meteen aan de grond te houden. De toestellen kunnen over meer locaties worden verspreid.
De uitlaat is een belangrijk onderdeel van de besturing
Om zo’n groot vliegtuig verticaal te laten vliegen is veel meer nodig dan een krachtige motor. De richting van de stuwkracht moet nauwkeurig worden geregeld. X-BAT krijgt daarvoor een F110-GE-129E van GE Aerospace met een beweegbare AVEN-straalpijp.
De bedrijven meldden in juli 2026 dat de motor en straalpijp samen op de grond waren getest. Door de uitlaat te bewegen kan het systeem de stuwkracht richten. Dat moet helpen om het toestel tijdens verticaal stijgen en landen in de juiste houding te houden.
Er zit een verrassend stukje luchtvaarthistorie in. De AVEN-technologie werd oorspronkelijk ontwikkeld voor tests met een F-16 in de jaren negentig. Voor X-BAT wordt die ervaring aangepast aan een nieuwe taak: een groot, onbemand toestel zonder startbaan laten vliegen.
Hivemind zit op de plek van de piloot
De besturingssoftware heet Hivemind. Shield AI ontwikkelt die voor vliegtuigen die zelfstandig moeten kunnen navigeren en taken uitvoeren, ook als GPS wordt gestoord of communicatie beperkt is. Een operator geeft opdrachten op missieniveau, in plaats van voortdurend met een stuurknuppel alle bewegingen te bepalen.
Dat is belangrijk voor een toestel dat vanaf afgelegen locaties moet kunnen vertrekken. Een betrouwbare dataverbinding is daar geen vanzelfsprekendheid. De AI moet de vlucht kunnen uitvoeren binnen de grenzen en opdrachten die het systeem meekrijgt.
Er wordt al gebouwd aan de testvliegtuigen
Volgens de aankondiging van 8 oktober werken ongeveer 500 ingenieurs van Shield AI en leveranciers aan het programma. De nieuwste overheidsbijdrage van 150 miljoen dollar wordt door Shield AI met hetzelfde bedrag aangevuld. Samen met eerdere bijdragen komt het aangekondigde totaal op 400 miljoen dollar.
De motorproeven en windtunneltests zijn stappen richting de eerste vlucht. Daarna moet blijken hoe het toestel zich tijdens de overgang van verticale naar horizontale vlucht gedraagt. Juist die overgang maakt het ontwerp zo interessant: één machine moet twee heel verschillende vliegmanieren beheersen.
Software en straalmotor komen samen
X-BAT laat zien hoe de rol van software in de luchtvaart groeit. Het vliegtuig wordt vanaf het begin ontworpen rond autonome besturing en verspreide inzet. De bijzondere vorm is dus geen los kunstje, maar een gevolg van de manier waarop Shield AI het toestel wil gebruiken.
De belangrijkste beelden moeten nog worden gemaakt: die van het testtoestel dat daadwerkelijk loskomt van de grond. Tot die tijd is het een ontwikkelingsprogramma met een opvallende combinatie van bekende motortechniek, een beweegbare straalpijp en een digitale piloot.
