Het moderne slagveld verandert sneller dan ooit. Waar vroeger vooral tanks, artillerie en infanterie het gevecht bepaalden, zijn het vandaag de dag drones, kruisraketten, helikopters, loitering munitions en snelle straaljagers die continu in de lucht aanwezig zijn. Die dreiging hangt als een donkere wolk boven elke manoeuvre-eenheid. Wie zich verplaatst zonder bescherming vanuit de lucht, neemt een enorm risico. Nederland ziet dat, net als veel NAVO-landen, maar gaat met de aanschaf van NOMADS een stap verder dan de meeste bondgenoten. Nederland kiest bewust voor een bijzonder systeem: een luchtverdedigingsvoertuig dat zó mobiel en zó goed beschermd is, dat het daadwerkelijk mét de troepen de frontlinie in kan. En dat is opmerkelijk, want wereldwijd bestaan er maar weinig systemen die dat kunnen.
NOMADS is gebouwd op een gepantserd rupsvoertuig — niet op een vrachtwagen of een licht platform, maar echt op een militair voertuig dat is ontworpen om door modder, bossen, rivieren, puin en ruw terrein te gaan. Dat maakt het systeem onmiddellijk anders dan de meeste luchtverdedigingssystemen van dit type. Veel landen gebruiken vrachtwagens, vaak civiel-achtig, soms gepantserd maar meestal niet. Die voertuigen kunnen snel rijden op asfalt, maar zodra ze de frontlinie in gaan of zich moeten verplaatsen over slecht terrein, worden ze kwetsbaar en beperkt. NOMADS kan dezelfde routes nemen als de infanterievoertuigen en pantserinfanterie. Het is ontworpen om vlak achter de CV90’s, leopard’s en andere voertuigen te opereren. Daarmee ontstaat een luchtverdediging die niet ergens ver achter de troepen staat, maar die de troepen direct begeleidt.
afbeelding Kongsberg
En dat is belangrijk, want luchtverdediging werkt alleen echt goed als het dichtbij de eenheden staat die het moet beschermen. Een brigade kan nog zo modern zijn, als drones boven hen hangen of als helikopters in de flank duiken, heb je geen tijd om luchtverdediging van tientallen kilometers verderop in te schakelen. NOMADS pakt precies dat probleem aan. Het volgt, beschermt en reageert in hetzelfde tempo als de grondtroepen. Daarmee is het geen traditionele luchtverdediging meer, maar een integraal onderdeel van de manoeuvreerbataljons.
Het voertuig heeft bovendien een andere eigenschap die het bijzonder maakt. Bovenop de koepel van NOMADS staat een moderne radar die kan worden uitgeschoven. Dat is tactisch is waardevol. Wanneer het voertuig zich in dekking bevindt, bijvoorbeeld in een bosrand of achter een heuvel, hoeft het niet volledig zichtbaar te worden om zijn radar te gebruiken. Het kan stil blijven staan, goed gecamoufleerd, en alleen de sensor omhoog brengen om de lucht te scannen. Als de radar omlaag is, heeft het voertuig een veel lager silhouet en is het moeilijker te herkennen. Dit is precies het soort flexibiliteit dat je wilt in een frontlinie waar sensoren, artillerie en drones constant zoeken naar doelwitten. NOMADS kan gezien worden wanneer het wil, en verdwijnen wanneer dat tactisch nodig is. Ook kan hij de laagvliegende drones en raketten makkelijk zien met de radar omdat hij net even wat hoger kan wegkijken.
Ook de raketten die Nederland op dit systeem gaat gebruiken zijn bijzonder. In eerste instantie worden het AIM-9X Sidewinder-raketten, normaal gesproken bedoeld voor luchtgevechten tussen jachtvliegtuigen. Het feit dat een voertuig op de grond zulke hoogwaardige raketten kan inzetten, zegt veel over het concept achter NOMADS. Het is niet bedoeld voor simpele drones of laagvliegende helikopters alleen; het is een serieuze luchtverdediging die zelfs snelle straaljagers en kruisraketten moet kunnen uitschakelen. En omdat het systeem modulair is, kan Nederland later andere, misschien nog krachtigere raketten integreren. Dat maakt NOMADS niet een vast ontwerp, maar een platform dat kan meegroeien met nieuwe dreigingen. Precies zoals moderne oorlogsvoering het vraagt. Het is dus een bewuste keuze van Nederland om voor dure maar ook goede raketten te kiezen. De Skyranger zal de andere doelen (makkelijker en dichterbij) moeten neerhalen.
Wat ook meeweegt is dat Nederland zelf duidelijk heeft aangegeven dat grondgebonden luchtverdediging jarenlang is verwaarloosd. De dreiging vanuit de lucht is groter dan in decennia het geval was, en Defensie beseft dat het tekort aan luchtverdediging een van de kwetsbaarste punten van de Nederlandse krijgsmacht was. Het DGLC, het luchtverdedigingscommando, heeft al langer gewaarschuwd dat je geen moderne gevechten kunt voeren zonder bescherming. Een van hun commandanten zei het kort en krachtig: “Met luchtverdediging win je geen oorlog, maar zonder verlies je hem wel.” Die gedachte weerspiegelt precies waarom systemen als NOMADS zo belangrijk zijn.
Interessant is dat Nederland hiermee vooroploopt samen met Noorwegen die al over deze voertuigen beschikt. Er zijn maar enkele landen die een vergelijkbaar concept hebben ontwikkeld: een volledig gepantserd, frontliniegeschikt luchtverdedigingsvoertuig met hoogwaardige sensoren en raketten. De meeste landen werken nog met trucks met lanceerinstallaties op de achterkant of met lichte gepantserde voertuigen die eigenlijk niet bedoeld zijn voor de zwaarste omstandigheden. NOMADS is gebouwd voor de realiteit van Oekraïne, Syrië, Nagorno-Karabach en andere moderne conflicten: een wereld waarin drones zich verstoppen op lage hoogte, waarin kruisraketten laag door het landschap scheren en waarin er geen veilige zones meer bestaan binnen het bereik van moderne artillerie en luchtmacht.
De Nederlandse keuze voor NOMADS is dus niet zomaar een aankoop, maar onderdeel van een veel groter plan. Defensie werkt aan een gelaagd luchtverdedigingsschild waarin lange afstand, middellange afstand en korte afstand elkaar aanvullen. NOMADS is het middelste schild: het beschermt de troepen die daadwerkelijk vechten. En dat maakt het waarschijnlijk een van de meest impactvolle investeringen van de afgelopen jaren. Nederland schaft ook nog meer luchtverdedigingsmiddelen aan die allemaal met elkaar communiceren, maar ook los van elkaar kunnen werken.
Kortom: Nederland kiest met NOMADS voor zekerheid, voor bescherming en voor modernisering. Het kiest voor een systeem dat niet achter de troepen blijft, maar met ze meeloopt. En dat maakt het niet alleen een logische keuze, maar een bijzonder vooruitstrevende. In een tijd waarin het luchtruim boven elk conflict gevaarlijker is dan ooit, is NOMADS misschien wel de belangrijkste onzichtbare schilddrager die de Nederlandse landmacht de komende decennia zal hebben.
