De oorlog in Oekraïne heeft één ding pijnlijk duidelijk gemaakt: het luchtruim boven het slagveld is geen veilige ruimte meer. Drones, loitering munitie en kruisraketten verschijnen in massa. Wie geen effectieve luchtverdediging heeft, verliest tempo, slagkracht en uiteindelijk terrein. In die context krijgt een ogenschijnlijk klassiek marinesysteem ineens een nieuwe rol op land: het 76 mm kanon van Leonardo. (hieronder een filmpje van het marine systeem)
Wat ooit primair werd ontwikkeld voor marineschepen, wordt nu ook gepositioneerd als een mobiel grondgebonden luchtverdedigingssysteem. Het gaat om de 76/62 Sovraponte, een moderne variant van het bekende 76 mm maritieme kanon dat al decennia wereldwijd wordt gebruikt. Nederland heeft dit systeem officieel besteld voor de nieuwe Anti Submarine Warfare-fregatten, met levering vanaf begin 2027. Inmiddels is het kanon ook op een vrachtwagenplatform geplaatst, waardoor het inzetbaar wordt voor de bescherming van vitale objecten op land.
De stap van zee naar land is logisch. Het 76 mm systeem is doorontwikkeld met moderne sensoren en vooral met geavanceerde munitie. De kern daarvan is de DART-munitie: geleide projectielen die tijdens hun vlucht van richting kunnen veranderen. In plaats van een klassieke, ‘domme’ granaat, gaat het hier om slimme munitie die via radarondersteuning naar het doel wordt gestuurd. Dat maakt het systeem geschikt tegen snelle, wendbare doelen zoals drones en inkomende raketten.
Technisch werkt het systeem als volgt. Zodra een dreiging wordt gedetecteerd, berekent het vuurleidingssysteem het optimale onderscheppingspunt. De DART-granaat wordt afgevuurd en ontvangt tijdens de vlucht correcties. Dat gebeurt via een radiosignaal dat de granaat helpt zijn koers subtiel aan te passen. Hierdoor kan het projectiel inspelen op onverwachte manoeuvres van het doelwit.
De werking is indrukwekkend. De munitie wordt zo geprogrammeerd dat zij op het juiste moment ontploft, precies in de buurt van het doel. Daarbij ontstaat een ring van staalfragmenten die zich rondom het doel verspreidt. Hierdoor wordt de trefkans sterk vergroot, zelfs tegen kleine en moeilijk detecteerbare objecten. In een tijd waarin zwermen drones steeds vaker het luchtruim domineren, is dat geen overbodige luxe.
Afbeelding: De Marine versie
Voor de Koninklijke Marine betekent de invoering van het 76 mm Sovraponte-kanon een belangrijke moderniseringsslag. Het systeem kan landdoelen, oppervlaktedoelen en luchtdoelen bestrijden en biedt een groter bereik en meer flexibiliteit dan traditionele close-in wapensystemen die uitsluitend zijn ontworpen voor korteafstandsbescherming tegen inkomende raketten. De vervanging van oudere systemen door dit moderne kanon past in een bredere trend: multifunctionele wapensystemen die zowel conventionele dreigingen als nieuwe, asymmetrische aanvallen aankunnen.
Dat dezelfde technologie nu ook op een vrachtwagen wordt geplaatst, onderstreept hoe waardevol het product is. In plaats van een compleet nieuw systeem te ontwikkelen, wordt een bewezen maritiem wapen aangepast voor landgebruik. Dat is efficiënt, kostenbewust en operationeel verstandig. Belangrijke objecten zoals havens, luchtmachtbases, logistieke knooppunten of energie-infrastructuur kunnen zo mobiel en flexibel worden beschermd.
De oorlog in Oekraïne laat zien dat vaste installaties kwetsbaar zijn. Luchtverdedigingssystemen die permanent op één locatie staan, vormen voorspelbare doelen. Mobiele luchtverdediging die snel kan verplaatsen en opnieuw kan worden ingezet, is essentieel om tegenstanders te dwingen hun aanvallen te spreiden en te compliceren. Een 76 mm kanon met geleide DART-munitie op een truckplatform biedt precies die combinatie van vuurkracht, bereik en mobiliteit.
Daarnaast speelt ook kostenstructuur een rol. Moderne luchtafweerraketten zijn effectief, maar kostbaar. Het onderscheppen van relatief goedkope drones met dure raketten leidt tot een ongunstige kostenbalans. Programmeerbare artilleriemunitie vormt in dat opzicht een interessant alternatief. Het systeem kan met een hoge vuursnelheid meerdere doelen achter elkaar bestrijden, zonder direct terug te vallen op schaarse raketvoorraden.
Met de introductie van dit kanon op de nieuwe Nederlandse fregatten vanaf 2027 en de ontwikkeling van een landvariant, ontstaat een duidelijk beeld van hoe klassieke artillerie zich opnieuw uitvindt. Wat begon als een marinesysteem tegen vliegtuigen en raketten, groeit uit tot een veelzijdig schild tegen de dreigingen van de 21e eeuw.
In een tijd waarin drones goedkoop en massaal inzetbaar zijn, is het antwoord niet alleen meer raketten, maar ook slimme, programmeerbare artillerie. Het 76 mm kanon van Leonardo laat zien dat innovatie niet altijd draait om een volledig nieuw ontwerp. Soms zit de kracht in het aanpassen van een bestaand systeem aan een nieuw type oorlogvoering.
