In de schaduw van de snelle militaire opbouw van China werkt de Verenigde Staten aan een wapen dat de balans in het luchtruim opnieuw moet herstellen: de AIM-260 JATM (Joint Advanced Tactical Missile). Officieel is er maar weinig over deze raket bekend, maar wat wél duidelijk is, is dat de AIM-260 is ontwikkeld als direct antwoord op de Chinese langeafstandslucht-luchtraketten die de afgelopen jaren de verhoudingen in de luchtstrijd ingrijpend hebben veranderd. Het is een wapen dat niet alleen de bekende AIM-120 AMRAAM moet vervangen, maar vooral het Amerikaanse overwicht op grote afstanden moet veiligstellen. Australie heeft aangegeven dat ze alvast 450 raketten zullen bestellen.
Decennialang was de AMRAAM dé standaardraket van de Verenigde Staten en de NAVO. Hij werd ingezet door vrijwel elk westers gevechtsvliegtuig en bewees zijn waarde in meerdere conflicten. Maar oorlog verandert, en vooral in de Indo-Pacifische regio verschuiven de spelregels snel. China investeert al jaren massaal in rakettechnologie, met als doel tegenstanders op steeds grotere afstand te kunnen raken. Daarmee is het klassieke idee van luchtgevechten – elkaar op relatief korte afstand ontmoeten – steeds minder realistisch geworden.
De echte wake-upcall voor de Verenigde Staten kwam met de operationele inzet van de Chinese PL-15. Deze raket beschikt over een moderne AESA-radarzoeker, een krachtige motor en een bereik dat naar schatting duidelijk groter is dan dat van de nieuwste AMRAAM-varianten. Voor het eerst ontstond het scenario waarin een Chinese jager Amerikaanse toestellen mogelijk als eerste kan beschieten, nog vóór die binnen hun eigen effectieve schootsafstand komen. Dat is strategisch van enorme betekenis. Wie als eerste kan vuren, heeft in de moderne luchtstrijd vaak al gewonnen. Of China betere radars heeft dan Amerika is nog maar de vraag. Maar doen ze een poging om het Amerika het lastig te maken. en Amerika neemt het serieus.
Foto: Dit is een dia die is gedeelt door het Leger, de AIM260A staat er tussen, en komt er ook zo uit te zien. Verder staat Nederland ook tussen het Portfolio dat is ook interessant .
Daar bleef het niet bij. Naast de PL-15 verscheen ook informatie over de veel zwaardere en vermoedelijk nóg verder reikende PL-21. Deze raket is vooral bedoeld om grote ondersteunende vliegtuigen – zoals tanktoestellen, radarvliegtuigen en commandoplatformen – uit te schakelen op extreme afstanden. Juist die ondersteuningsvliegtuigen vormen het zenuwstelsel van westerse luchtoperaties. Zonder tankers en AWACS verliezen jachtvliegtuigen een groot deel van hun bereik, waarschuwingstijd en coördinatie. China richt zich met deze nieuwe generatie raketten dus niet alleen op jagers, maar op het volledige ecosysteem van de luchtmacht.
Het is in deze context dat de AIM-260 werd geboren. Het programma begon rond 2017, maar kreeg pas echt prioriteit toen duidelijk werd hoe ver China daadwerkelijk was met zijn raketten. In tegenstelling tot de AMRAAM, die gaandeweg steeds verder werd doorontwikkeld, is de AIM-260 vanaf de tekentafel opgezet als een wapen voor een nieuw tijdperk van langeafstandsoorlogvoering. De raket moet aanzienlijk verder reiken dan zijn voorganger, sneller zijn in de eindfase van de vlucht en beter bestand tegen elektronische tegenmaatregelen. Hiervoor is de AIM-174B ontwikkeld. (Zie het artikel dat volgt)
Over de exacte prestaties van de AIM-260 JATM zwijgt het Pentagon hardnekkig. Zelfs grove bereikscijfers zijn officieel geheim. Toch laten testzones, begrotingsdocumenten en uitspraken van defensiefunctionarissen doorschemeren dat de AIM-260 mogelijk het dubbele bereik van de AMRAAM benadert. Dat zou betekenen dat gevechten steeds vaker op afstanden plaatsvinden waar piloten hun tegenstander niet eens meer destructief “zien”, maar slechts als een digitaal spoor op hun sensorschermen.
Van groot belang is ook dat de AIM-260 in de interne wapenruimen van stealth-jagers past. Zowel de F-22 Raptor als de F-35 Lightning II moeten de raket verborgen kunnen meenemen zonder hun onzichtbaarheid te verliezen. Daarmee behoudt de Verenigde Staten het voordeel van stealth, zelfs bij zeer langeafstandsschoten. Tegelijk zal de raket ook geschikt worden gemaakt voor niet-stealth platforms zoals de F-15EX, waarmee maximale flexibiliteit ontstaat.
(Foto: Lockheed Martin. De AIM-260 zal intern gedragen moeten kunnen worden.
Waarom deze ontwikkeling zo cruciaal is, heeft alles te maken met de veranderende aard van luchtmachtoperaties. In een conflict rond Taiwan, de Zuid-Chinese Zee of zelfs verder in de Stille Oceaan zouden Amerikaanse vliegtuigen te maken krijgen met een dichte Chinese verdedigingsgordel van radar, langeafstandsraketten en jachtvliegtuigen. Als China daar eerder kan schieten dan de VS, verliest Amerika niet alleen het tactische initiatief, maar ook de afschrikking waarop zijn regionale strategie is gebaseerd. De AIM-260 is dus niet zomaar een nieuw wapen, maar een poging om dat initiatief veilig te stellen.
De inzet van zulke langeafstandsraketten heeft bovendien een sterk psychologisch effect. Piloten weten dat ze kwetsbaar zijn op afstanden die voorheen als relatief veilig werden beschouwd. Ondersteunende vliegtuigen moeten verder naar achteren blijven, waardoor hun effectiviteit afneemt. De hele luchtmachtlogistiek verschuift. Met de AIM-260 wil de VS die druk deels terugleggen bij de tegenstander: ook Chinese tankers en commandovliegtuigen zouden in een toekomstig conflict niet langer veilig buiten bereik blijven.
Wanneer de AIM-260 precies operationeel wordt, blijft onduidelijk. Testcampagnes lopen al enkele jaren, en Amerikaanse begrotingsplannen wijzen op een overgang naar serieproductie in de tweede helft van dit decennium. Toch zal de raket waarschijnlijk eerst in beperkte aantallen beschikbaar komen. De AMRAAM zal daarom nog jarenlang naast de AIM-260 in dienst blijven, vooral voor kortere en middellange afstanden. Rond 2033 zal Australië de eerste batch raketten kunnen ontvangen. Dat geeft aan dat deze raketten nog steeds in ontwikkeling zijn.
De kern blijft echter overeind: de AIM-260 markeert een nieuw hoofdstuk in de internationale wapenwedloop in de lucht. Waar de AMRAAM symbool stond voor de Amerikaanse dominantie van de jaren negentig en tweeduizend, wordt de JATM ontworpen voor een wereld waarin dat overwicht niet langer vanzelfsprekend is. Met de snelle technologische vooruitgang van vooral China is de strijd om wie als eerste kan zien, wie als eerste kan schieten en wie als eerste kan raken, belangrijker dan ooit geworden.
Over de auteur
